Sabtu, 13 Desember 2014

analisis cerpen basa bali nganggen teori sosiologi



Endraswara (2003:79) ring bukunyane sane mamurda Metodologi Pengajaran Sastra, maosang indik sosiologi sastra inggih punika penelitian sane fokus ring pikobet sane nibenin manusa santukan sastra sering nyinahang indik perjuangan manusa ring kahuripane ngenenin masa depannyane sane jagi kapilih, manut imajinasi, papineh lan intuisi.
CERPEN SANE MAMURDA LAYAH
1.      Kutipan:
“Mih, adi kakene pa, kaden bapa suba nawang tiang suba ngelah gegelan Putu Sudarma. Japin ja ia lacur, tuah maburuh tani. Kewala tresnane kaliwat tekening tiang. Adenan tiang mati pa, bandingan tiang dadi somahne Made Agung. Kaden bapa nawang suba tatelu ia ngelah somah.” (Paragrap 4)
Terjemahan:
“Aduh…. Mengapa sepertiini ayah, bukannya ayah sudah tahu kalau saya sudah punya pacar, Putu Sudarma. Walaupun dia miskin, hanya menjadi petani. Akan tetapi cintanya kepada saya sangatlah besar. Lebih baik saya mati saja, daripada menjadi istrinya Made Agung. Bukannya ayah sudah tahu dia sudah punya tiga istri.”
Iriki sampun nyinahang Luh Sandat sampun minehin indik masa depannyane. yening makurenan sareng Made Agung sinah idupnyane ten bagia santukan Made Agung sampun madue istri tatiga. Punika taler Luh Sandat sampun madue gagelan sane pinih tresnaina. Lan masa depannyane sinah sampun becik yening makurenan sareng anak sane tresnaina. Paminehnyane Luh Sandat punika sampun nyiriang yening Luh Sandat sampun niti masa depannyane. minakadi ngrereh kurenan sane tresnaina lan sane sampun madue pakaryan. Asapunika taler nika antuk papineh nyane padidi boya ja tuntutan saking kulawargannyane.
2.      Kutipan:
“Saja ipidan Made Agung lacur, sesai naenang seduk, basange layah. Kewala sesai nyidaang punyah, sangkalanga tusing ada bajang ane nganggoang nganggon somah. Ne sekat bapane ngalain mati, liu ia nampedang warisan tanah. Malajah mabaris lantas I Made, adep kanan, adep kiri.” (Paragrap 8)
Terjemahan:
“Memang benar Made Agung dulu sangat miskin, setiap hari menahan rasa lapar. Akan tetapi setiap hari juga dia bisa mabuk, itu sebabnya tidak ada perempuan yang mau menjadi istrinya. Setelah ayahnya meninggal, banyak sekali dia mendapatkan warisan. Belajar berbarislah sekarang Made Agung, hadap kanan (jual kanan), hadap kiri (jualkiri).”
Iriki Made Agung sayuakti sampun minehin masa depannyane santukan dumun ia lacur, setata naenang seduk basang, sane mangkin risampune akeh madue warisan sami warisane punika adola. Mangdane dados anak sugih lan prasida ngrereh somah. Yadiastun parilaksana Made Agunge punika iwang nanging majanten sampun ia minehin masa depan antuk papinehnyane padidi. Yening sakadi mangkin akeh jatmane sane sakadi punika, akeh madue tetamian, akeh taler sane kaadol. Nenten prasida ngolah napi sane dados tetamiannyane. Punika sampun lobhan I manusa nenten prasida naenang indriyannyane.  
Lianan malih, manut Faruk (1994:1) nyantenang sosiologi sastra punika wantah studi ilmiah lan objektif ngenenin manusa lan pakraman, studi ngenenin lembaga lan proses-proses sosial.
Manut Ratna (2003:2) wenten makudang-kudang definisi ngenenin indik sosiologi sastra sane patut kapinehin malih mangda molihang objektivitas karya sastra lan pakraman, sinalih tunggilnyane inggih punika pemahaman ngenenin karya sastra miwah minehin indik aspek pakraman utawi masyarakatnyane.
a.       Aspek Moral lan Etika
-          Kutipan:
“Gelar gelur dogen gaene, suba tusing mampuh, kewala enu dogenan masi ngadokang basang bawak. Kadenanga enu ibane dadi pejabat, ulah aluh gelar gelur ada ane natakin sakancan kenehne.”(Paragrap 2)
-          Terjemahan:
“Teriak-teriak saja kerjaannya, sudah tidak berdaya, tetapi masih saja menggunakan ego yang tinggi. Dikira dirinya masih menjadi pejabat, dengan sesuka hatinya berteriak pasti ada yang mau mendengarkan dan mengikuti apa yang diinginkan.”
Sakadi sane sampun kauningin sareng sami etika utawi moral punika ring pakraman soang-soang majanten sampun akeh sane nyobyahang indike punika. Punika wantah dasar iragane sareng sami yening maparilaksana ring pakraman. Mangdane stata nganutin ajaran dharma utawi dharma laksana. Yening sakadi kutipan cerpen punika irika sampun majanten moral lan etikanyane punika akidik. Yening dados pajabat nenten sapatutnyane matingkah sakadi punika. Patutnyane mangda prasida ngayomin masyarakat, dados conto sane becik ring masyarakat lan mabudhi pekerti sane luhur. Yening sakadi mangken majanten akehan pejabat moral lan etikanyane akidik, majanten sampun akeh pejabat sane korupsi lan masuk penjara. Asapunika taler yening sampun usan menjabat kari egonyane tegeh, marasa tekening dewek kari mapangaruh ring pakraman lan napi ja sane kapinehang sinah pacang kapolihang.  
-          Kutipan:
“Nguda I Luh Sandat dogen somahne ane paling satia ngrunguang, japin ja ia somahne ane paling cenika. Ento ulian semayane tekening I rerama, meh yen pidan tusing masamaya tekening meme bapane, suba kalahina somahne ane buka kakene.” (Paragrap 3)
-          Terjemahan:
“Mengapa I Luh Sandat saja istrinya yang masih setia menjaga suaminya, walaupun dia adalah istri yang paling muda. Itu semua karena janjinya kepada orang tuanya, kalau dulu tidak pernah berjanji dengan orang tuanya, mungkin dia sudah meninggalkan suaminya yang seperti itu.”
Semaya utawi janji punika wantah utang iraga sane patut kataur. Yening sampun masamaya sampunang ngantos lempas, punika pacing ngawinang iraga madue karma sane kaon. Benjang pungkur phala karmane punika sane pacing tunas iraga. Ngenenin indik semaya majanten sampun rauh ring moral lan etika, inggih punika tata krama iraga ritatkala malaksana. Asapunika taler yening sampun satia tekening semaya majanten sampun iraga sampun dados jatma sane patut. Sakadi kutipan novel punika yening ring kulawarga iraga masemaya majeng ring I rerama sampun sapatutnyane iraga stata satia tekening semayane punika. Mangdane nenten kaucap jatma durhaka tekening rerama.
-          Kutipan:
“Keto manis layahne Made Agung nguluk-nguluk panyamane. Makejang ngugu, makejang anut, mirib ene kasaktiane Made Agung. Aeng lemuh layahne.” (Paragrap 9)
-          Terjemahan:
“Begitu manis perkataannya Made Agung membohongi saudara-saudaranya. Semua percaya, semua mengikuti perkataannya, mungkin inilah kesaktian Made Agung. Begitu manis lidahnya kalau berkata.”
Jatma sane seneng nguluk-nguluk anak tiosan punika wantah jatma sane corah lan durhaka. Apabuin mogbog kulawarga padidi sinah sampun nyiriang jatmane punika jatmacorah nenten uning tata krama lan laksana sane anut. Sakadi Made Agung sane nguluk-nguluk panyamane. Laksanane punika nenten patut katiru, riantukan punika wantah laksana sane corah. Nenten manut kalaksanayang ring kahuripane sane mangkin. Mangda nenten nemu phala karma sane kaon.
-          Kutipan:
“Ngancan nyugihang dogen jani Made Agung, tanah di sisin abinge telah bayaha, ane sing nyak ngadep, pamuputne macakcak teken centengne. Yen enu masi mamengkung tusing nyak ngadep, pragat suba dadi bangke.”(Paragrap 16)
-          Terjemahan:
“Made Agung semakin kaya, tanah ditepian jurang semua di bayar, yang tidak mau menjual, pada akhirnya akan di siksa dan di pukuli oleh bawahan Made Agung. Kalau masih ada yang tidak maumenjual tanahnya, maka pada akhirnya akan di bunuh.,”
Iriki sampun nyinahang moral lan etika utawi tata laksana Made Agung majanten sampun iwang. Sapatutnyane nenten maparilaksana sakadipunika, nenten dados mamaksa lan nenten dados ngamatiang anak tiosan. Asapunapi ja kranannyane, solah himsa karma punika nenten patut kalaksanayang. Napibuin wantah sangkaning ngrereh kasugihan, ring jagate puniki kasugihan nenten ja sane pinih agung ajine. Wantah laksana sane nganutin dharma sane pinih agung. Yening kasugihan nenten pacing bekelang mati, nanging karma iraga ring sajeroning urip sane anggen bekel. Punika awinan sampunang malaksana himsa karma ring sajeroning kahuripane puniki.
-          Kutipan:
“Nyanan tanahe jujukina villa, adepa teken tamu-tamune, dikenkene villane anggona tongos ngubuh mitrane. Kurenan suba papat, konden buin mitrane makacakan dini ditu.” (Paragrap 16)
-          Terjemahan:
“Nantinya di tanah tersebut akan dibangun villa, dijual kepada wisatawan asing yang datang ke Bali, begitu juga villa itu dijadikan tempat para wanita simpanannya. Istri sudah empat, belum lagi simpanan yang banyak dimana-mana.”
Mamitra, sampun akeh laksanane sakadi punika ring aabe sane mangkin, nenten ja anak lanang kemanten nanging anak istri sampun akeh sane malaksana sakadi punika. Napi sane ngawinang? Akeh sane ngawinang jatmane malaksana kadi punika, minakadi somahnyane nenten madue pakaryan, nenten mrasidayang ngisinin napi sane tagiha teken kurenan, punika taler sangkaning punyah ulian kasugihan. Laksana punika sampun nyiriang nenten satia tekening semaya ritatkala upacara pawiwahane punika. Semaya majeng ring kurenan, yening mangkin mamitra sinah sampun morallan etikanyane punika akidiknenten anut ring ajaran agama. 
b.      Aspek Ekonomi
-          Kutipan:
“Luh, ne jani bapa suba tusing nyidaang mapulehan buin, utange ngajak Made Agung suba lebian. Mayah bungane dogen bapa tusing nyidaang, apabuin lakar nglunasin. Ne ibi Made Agung mai nagihin utange, bapa ngorahang tusing nyidaang mayah. Ia maang prasarat yan bapa tusing nyidaang mayah, ia lakar nganggon I Luh kurenan.” (Paragrap 3)
-          Terjemahan:
“Luh, sekarang ayah sudah tidak bisa berusaha lagi, hutang ayah pada  Made Agung sudah sangat banyak. Membayar bunganya saja sudah tidak bisa, apalagi untuk melunasi. Kemarin Made Agung kesini meminta hutangnya, ayah mengatakan tidak bisa membayarnya. Dia memberikan syarat jika ayah tidak bisa membayarnya, dia akan menjadikan I Luh istrinya.”
Iriki dados kacingak aspek ekonominyane inggih puniki indik naur utang, bapane Luh Sandat nenten mresidayang naur utang-utangnyane tekening Made Agung. Ulian kaliwat lacurnyane. Irika Made Agung ngemaang prasarat apanga Luh Sandat dadi kurenannyane lan utange pacing lunas. Indike punika sampun majanten makeh iriki ring jagate sangkaning ten madue pakaryan, ngaenin utang tekening anak ane sugihan nanging nenten mresidaang naur. Pamuputne pianaknyane sane istri dados panaur utang. Sujatine solahe sane sakadi punika nenten ja anut, jatma sane sugihan patutnyane mapitulung tekening jatma sane ekonominyane pas-pasan, mapitulunge punika mangda ikhlas nenten ngrereh imbalan sakadi ring kutipane punika. Apabuin jagi nganggen anak istri pinaka panaur utang.  
-          Kutipan:
“Luh, ne jani bapa suba kaliwat dosa tekening cening, bakat adep bapa I cening dadi panyilur utang-utang bapane.”(Paragrap 5)
-          Terjemahan:
“Luh, sekarang ayah sudah sangat berdosa padamu, ayah sudah menjual kamu untuk membayar hutang-hutang ayah.”
Sangkaning lacurnyane akeh jatma sane nganggen pianaknyane naur utang. Nenten ja minehin punapi masa depan pianaknyane, diastun asapunika sampun tan wenten sane jagi anggena naur utangnyane. Yening sakadi mangkin akeh sampun manawi wenten sane sakadi punika riantukan nenten madue pakaryan sane tetep. Ngaryanin utang nanging tan prasida naur. Pamuputnyane pianak sane istri dados panaur utang. Majanten sampun indike punika nenten patut laksanayang.
-          Kutipan:
“Iwa, mai nyen tiang ngurusang surat tanahe, sepalanan aliang tiang pembeli. Ne tiang liu ngelah pembeli uli kota. Tanahe sedeng mael jani. Kewala kanggoang malu suratne atas nama tiang, pang aluhan mani mapitungan ka kantor pajeg. Iwa-iwa makejang nampi pipis dogenan mani.” (Paragrap 9)
-          Terjemahan:
“Uwak, mari sini saya yang membawa surat tanahnya, sekalian saya carikan pembeli. Kebetulan saya banyak punya pembeli dari kota. Tanahnya sedang mahal-mahalnya sekarang. Akan tetapi surat tanahnya atas nama saya dulu, agar lebih gampang nantinya berurusan ke kantor pajak.”
Made Agung ngorahin iwa-iwanyane mangdangadol tanah, nanging surat tanahe atas namane Made Agung. Anak sane nenten uning ring paindikan punika sinah pacang nuutin kemanten. Aspek ekonominyane inggih punika ngadol lan numbas tanah. Sakadi mangkin punika wantah ngadol tetamiannyane sane sapatutnyane kaolah nanging adola. Punika taler irika wenten maosang pajeg, jatma sane madue tanah lan pakaryan sinah sampun naur pajeg. Nika taler majanten sampun aspek ekonomi ring kutipane punika.
-          Kutipan:
“Majalan nyrutcut ka paon I Luh Sandat bakal ngoreng krupuk dagangane. Ia jani madagang krupuk, serahanga ka warung-warung, apanga ada anggon nyambung idup.” (Paragrap 37)
-          Terjemahan:  
“Berjalanlah I Luh Sandat ke dapur untuk menggoreng kerupuk yang akan di jual. Dia sekarang berjualan kerupuk, diserahkan ke warung-warung, agar ada yang di pakai untuk membelikeperluan sehari-hari.”
Madagang wantah aspek ekonomi ring kutipane punika. Luh Sandat mangkin madagang santukan somahnyane sampun nenten madue kedudukan, sampun lacur lan mangkin kari sungkan. Madagang punika wantah pakaryan sane becik yening jemet lan ulet kalaksanayang. Punika wantah sinalih tunggilpakaryan sane sampun wenten saking dumun,sane kaanggen olih I manusa mangdane prasida nyambung idup lan numbas barang sane kaanggen sadina-dina minakadi beras, panganggo miwah sane lianan.
c.       Aspek Budaya
-          Kutipan:
“Payu lantas I Luh Sandat dadi somahne Made Agung ane paling cerika, ane nomor papat.” (Paragrap 4)
-          Terjemahan:
“I Luh Sandat akhirnya menjadi istrinya Made Agung yang paling muda yaitu yang nomor empat.”
Manut sakadi budaya iriki ring jagat Bali sayuakti wenten jatma sane nganten utawi makurenan punika ngantos ping papat. Yening anutang ring sastra agama, indiki punika ngranjing ring Krsna Brahmacari inggih punika sang maraga lanang dados makurenan ngantos ping papat. Nanging mangda prasida matindak utawi malaksana sane adil lan imbang majeng ring makasami somah utawi istrinnyane. Sakadi aabe mangkin indike punika majanten sampun nenten ja akeh jatmane ngelaksanayang ajarane punika. Santukan aabe sampun mawastu maju, yening nenten madue putra rikalaning makurenan dados sampun ngelaksanyang program bayi tabung. Punika majanten sampun budaya anyar sane nglimbak ring jagate mangkin.
-          Kutipan:
“Made Gusti Agung Gde adane, makejang suba nawang nyen ento. Adi soleh pesan adane? Liu masi matakon keto. Kenken abete yen makaukan? Beh, jeg aeng singkuhne.” (Paragrap 7)
-          Terjemahan:
“Made Gusti Agung Gde namanya, semua sudah tahu siapa itu.mengapa aneh seperti itu namanya? Banyak juga yang bertanya seperti itu. Bagaimana caranya kalau menyapa? Aduh, terlalu aneh rasanya.”
Aran yening ring Bali punika boya ja sabatek aran kemanten nanging madue kasuksemannyane. Ring Bali wenten sane kabaos Wayan, Made, Nyoman lan Ketut. Biasane nika kaanggen jatma sane ring soroh sudra wangsa, nanging yening sampun madaging Gusti, Agung, Ida Bagus lan Cokorda punika sampun kaanggen majeng sang sane menak. Asapunika budaya sane wenten iriki ring jagat Baline. Sakewanten iriki ring kutipan cerpene aran Made Gusti Agung Gde puniki soleh pisan pirengang. Punika taler yening ngraos sira jagi kaukin. Iriki sampun ngawetuang pikobet sane anyar. Aran punika kapolihang antuk ngamenakang raga, boya ja sangkaning sayuakti trah sang menak.
-          Kutipan:
“Lantas prajani ngalih tukang surat lontar, prajani ngae babad.” (Paragrap 10)
-          Terjemahan:  
“Seketika itu juga mencari tukang tulis lontar, lalu disuruh untuk membuatkan babad.”
Budaya nyurat aksara ring daun lontare punika sampun ketah kalaksanayang saking dumun, ring jaman kerajaan iriki ring Bali budayane punika sampun wenten. Ngantos mangkin kari kawentenannyane, sakewanten nenten ja akeh jatmane sane uning nyurat irika ring daun lontare. Napi malih nyurat aksara Bali ring daun lontare, aksaranyane kemanten nenten ja akeh jatmane mangkin sane uning. Punika taler babad, babad pinaka lalintihan indik iraga, manawita saking leluhur utawi lalintihan indik kawitan. Babad punika kapercayain olih pakraman Bali pinaka lalintihan kawitan jatmane iriki ring jagat Bali. Akeh wenten babad iriki ring Bali. Sami punika pinaka tetamian budaya sane pinih becik.
d.      Aspek  Religius
-          Kutipan:
“Lontar suba pragat, kaplaspas di sanggah, sibarengan masi ia madeg ratu dadi anak menak.” (Paragrap 10)
-          Terjemahan:
“Lontar sudah selesai dibuat, di upacari di sanggah, dan berbarengan dengan penobatannya diasebogai orang yang berkasta lebih tinggi.”
Iriki upacara pamlaspasan punika wantah aspek religiusnyane. Upacara mlaspas punika matetujon mangdane napi sane kakaryanin punika suci, sakancan ala malane mangda nenten ngeletehin. Upacara puniki patut kalaksanayang sasampune napi sane kakaryanin punika sampun jangkep lan usan kakaryanin. Iriki ring kutipan cerpene inggih punika mlaspas lontar. Mlaspas sampun dados tradisi iriki ring pakraman Bali, pinaka upacara sane matetujon nunas kaselametan lan kerahayuan iriki ring jagate. Asapunika taler upacara mlaspas lontar punika, sami matetujon mangdane ngamolihang karahayuan.
e.       Aspek Karma Phala
-          Kutipan:
“Kurenane jumah dogenan tusing taen misi tetagiane, ne jeg anakluh uli dija kaden bakat ulurina. Saka besik kurenane nagih cerai, makejang ngalain Made Agung.”(Paragrap 28)
-          Terjemahan:
“Istrinya yang di rumah saja tidak pernah dituruti kemauannya, ini wanita entah darimana selalu saja diberikan apa yang dia minta. Satuper satu istrinya meminta cerai, semuameninggalkan Made Agung.”
Phala Karma punika wenten sane enggal katrima lan wenten sane makelo. Niki wantah karma sane enggal katrima, sangkaning sanget ngulurin indriya sane mangkin makatiga somahnyane nagih cerai. Nenten wenten sane pacing ngrunguang malih. Sami pada ngalahin, sangkaning karma sane kalaksanayang dumun mangkin katrima sakadi punika. Sapatutnyane mangda prasida adil tekening kurenan, sampunang mamitra mangda nenten wenten pikobet sakadi puniki sane nibenin kulawarga.
-          Kutipan:
“Makenyem I Luh Sandat saha majalan nganginang ngojog umahne bajang. Made Agung ngalisah naenang sakitne, maguyang-uyang di natahe, tusing ada ngarunguang, layahne tusing buin makitukan, bungah, punyah, layah….” (Paragrap 48)
-          Terjemahan:
“I Luh Sandat tersenyum kemudian berjalan menuju rumah kedua orang tuanya. Made Agung kesakitan, terkapar di halaman rumahnya, tidak ada yang mau peduli dengannya, lidahnya sudah tidak ada dan tidak bisa digunakan lagi.”
Duaning layahne Made Agung sampun pegat tan mresidaang malih makitukan dadosne tan prasida ngorahin  I Luh Sandat mangkin, ampun tan mresidaang ngraos Made Agung. I Luh Sandat mawali budalka umah bajangne. Punika wantah phala karma Made Agung sane sampun malaksana corah ring kahuripane puniki. Kurenan sami ngalahin budal, layah sampun pegat, mangkin tan wenten sane ngrunguang. phala karma mula nenten dados kelidin santukan nika wantah karma wesana sane karyanin iraga dumun mangkin sampun jagi katampi. Karma phala punika wenten tatiga inggih punika Sancita, Kriyamana lan Prarabda Karma Phala. Manusane nenten pacing prasida lempas saking tatigane punika. Punika awinan ring kahuripane puniki becikang mangda madue karma sane beciknganutin sakancan ajaran agama. 

analisis cerpen basa bali nganggen teori Feminis



Feminisme medal saking abad ka 20, sane kawetuang olih Virginia Woolf ring bukunnyane sane mamurda A Room of One’s Own (1992). Yening manut etimologi Feminis metu saking kruna “femme” (istri), sane maarti anak istri sane merjuangang indik hak-hak nyane ring jagate puniki. Feminis matetujon mangdane wenten keseimbangan lan kesetaraan gender. Yening artiang malih feminis maarti gerakan anak istri sane nulak kawentenan marginalisasi, subordinasi, lan kungkungan budaya sane ngraosang anak istri wantah ring sor anak lanang genahnyane, ring bidang politik, lan ekonomi miwah pakraman ring jagate punika.
a.       Perlawanan anak istri
-          Kutipan cerpen sane mamurda Dadong Rimrim:
“Jani, gantin ibane mati, Balian Tuntung Langit! Adan ibane dong suba marasa tegeh. Kewale keneh ibane jele. Tusing med-med iba malaksana jele. Ipidan kai masi endahang iba. Kanti kai buung nganten baan iba.” Dadong Rimrim majalan. Ia ka pamuun semane tusing ada anak nawang. Maya-maya pangenahe. “Cai Balian Tuntung Langit. Mati iba dinane jani. Ene tolih kawisesan Dadong Rimrim.”(Paragraf 36)
Terjemahan:
“Sekarang tiba waktunya kau mati Balian Tungtung Langit! Dirimu begitu merasa hebat. Akan tetapi pemikiranmu sangat kotor. Tak pernah lelah kau berlaku kotor. Dulu kau pernah mencelakaiku. Sampai aku gagal menikah karena kau.” Dadong Rimrim berjalan. Dia menuju ke kuburan namun tidak ada orang yang mengetahuinya. Samar-samar kelihatannya. “Balian Tuntung Langit. Matilah kau sekarang. Lihatlah kesaktian Dadong Rimrim.”(Paragraf 36)
Manut kutipane punika Dadong Rimrim ngawetuang daya upaya mangdane prasida ngalahang Balian Tungtung Langit santukan dumun polih jagi parikosana. Mangkin sampun panumaya galahnyane Balian tungtung Langit pacing kakaonang. Yening manut sakadi feminism inggih punika sang maraga istri dados ngawetuang perlawanan mangdane prasida kukuh makta raga lan nenten terus dados paenjekan sang maraga lanang. Yening sakadi mangkin akeh sampun anak istri sane dados pamimpin nika awinan ten ja terus anak istri nika ring sor genahnnyane. Sampun prasida ngawetuang perlawanan majeng ring sang maraga lanang yening kacingak tingkah solah sang maraga lanang punika iwang. Nanging tan lempas saking kodratnyane dados anak istri. Punika taler yening sakadi ring cerpen punika Dadong Rimrim dados ngalawan awinan polih jagi kaparikosa, irika genah perlawanannyane sang maraga istri mangda nenten terus-terusan kakaonang.  Unduk kawentenan ilmu pangliakan utawi kasaktian sane kaduenang olih Dadong Rimrim punika nenten ja iwang yening anak istri malajah sakadi asapunika. Nika dados anggen matatulung tekening anak tiosan, nenten wenten larangan anak jagimalajah nanging mangda prasida kabuatang anggen sane becik mangda kerta raharja lan rahayu jagate. Sampunang anggena pangiwa utawi nyakitin anak tiosan. Santukan sami paplajahane punika metu saking Veda, sane mangkin punapi sang sane nganggen. Napi jagi kaanggen mangda mangguh kasukertan utawi kaanggen nyakitin anak tiosan.
-           Kutipan cerpen sane mamurda Dadong Rimrim:
“Jemakang malu Dadong kalender. Lakar alih dinan katekaning patin iane.”(Paragraf 33)
Terjemahan:
“Ambilkan kalender untuk Dadong. Akan Dadong carikan hari kematiannya.”(Paragraf 33)
Dadong Rimrim puniki mabelapati mautsaha mangdane prasida ngamatiang I Balian Tungtung Langit, mangda jagate rahayu tan wenten malih pangiwasane mranen irika ring desane. Iriki dados kacingakin usahan anak istri sane ngantos mabela pati mangdanane prasida ngawetuang karahayuan jagat. Yadiastun ring aab sakadi mangkin sampun akidik anake sane uning indik ilmu kawisesan sakadi punika nanging yening kabuatang antuk ngardi kerahayuan punika laksana sane patut. Sampun akeh anak istri sane prasida ngawetuang karahayuan ring kulawarga, ring masyarakat miwah panegarannyane. Minakadi Presiden RI sane dumun inggih puniki Ibu Mega Wati Soekarno Putri wantah silih sinunggil anakistri sane sampun prasida merjuangang rakyatnyane mangda prasida sejahtera.
-          Kutipan cerpen sane mamurda Cekot:
“Bli…. Mula saja tiang ane ngentungang cekote ento! Kenken, Bli gedeg? Kaden Bli tiang tusing gedeg nepukin tingkah Bline ane kene. Bli, iraga suba dadi anak sugih jani! Iraga suba tusing cara ipidan dugase lacur lakar meli cekot abesik nu misi munduhang pipis! Ingetang ragane Bli! Tiang suba lekpesan ngelah kurenan cara Bli, apa tagih tiang tusing taen isinin Bli. Kaden Bli tiang demen negakin vespa Bline? Sing! Kaden Bli tiang demen ngoyong di umahe ane cupit ene? Sing! Kaden Bli tiang demen nepukin timpal-timpal tiange caraanga ratu ajak kurenane kewala tiang cara pembantu? Sing pesan tiang demen Bli!” nengkik buin majengking Luh Sari matbat kurenane.(Paragraf 26) 
Terjemahan:
“bang… memang saya yang membuak sendok itu! Kenapa, abang marah? Abang kira saya tidak marah melihattingkah laku abang seperti itu. Bang, kita sudah jadi orang kaya sekarang! Kita sudah tak seperti saat miskin mau beli sendok saja harus mengumpulkan uang sedikit demi sedikit! Lihat dirimu Bang! Saya sudah sangat malu punya suami seperti abang, apa yang saya minta takpernah abang kasi. Abang kira saya suka dibonceng dengan motor vespa? Tidak! Abang kira saya senang tinggaldi rumah yang sempit ini? Tidak! Abang kira saya senang melihat teman-teman saya diperlakukan seperti ratu oleh suaminya sementara saya disini seperti pembantu? Sama sekali saya tak pernah suka!” marah dan dengan suara lantang Luh Sari memarahi suaminya. (Paragraf 26)
Irika dados kacingakin ring kulawarga sang maraga istri nenten seneng ring kawentenan kurenane sane tan prasida kaorahin. Yadiastun sampun dados anak sugih nanging tusing enyak idup mewah. Nenten wenten iwangne yening anak istri metu di kenehne apang prasida dados anak ane sugih utawi ngelah. Punika taler anggena mangda prasida kulawargane bagia. Yening pinehin malih sirake anak istri sane nenten mapikayun mangda kulawargannyane bagia? Majanten nenten wenten. Nika awinan ring kulawarga sampun sapatutnyane anak lanang mangda prasida ngardi kulawargannyane bagia lan nemu suka. Yadiastun anak istri ring cerpene punika nulak kawentenannyane sane kari sederhana naging sujatine rasa tresna lan sayangnyane teken pianak kurenan tuah sujati nulus. Punika dados kacingakin saking raos nyane sane ngedotang mangda idupnyane nyansan mecikang mangda nenten terus nongos ring sor. 
Kutipan cerpen sane mamurda Cekot:
“Kanti keweh Luh Sari ngelemesin. Ngambul suba ping kuda kaden ngambul enu masih Putu Raka kukuh ajak kenehne.”(Paragraf 9)  
Terjemahan:
“Sudah capek Luh Sari merayu suaminya. Sudah berkali-kali dia merajuk namun Putu Raka tetap pada pendiriannya.”(Paragraf 9)
 Sampun pepes Luh Sari ngambul nanging Putu Raka tetep kukuh, ngambul punika wantah sinalih tunggilperlawanan anak istri mangdane nenten terus kakungkung olih patriarki. Anak istri sampun bebas ngemetuang usul lan anak lanang patut mirengang. Pet pradene iwang mangda prasida ngicenin pawarah. Yen anutang kadi feminism punika Luh Sari sebet pesan kenehne yening terus idup sederhana sakadi punika. Majanten sampun wenten perlawanan saking dewekne mangdane sami kulawargannyane manggung bagia lan kasukertan.
Manut Sofia (2009:52-59) parilaksana anak istri sane kabuatang mangda prasida lepas saking kungkungan patriarki inggih punika antuk ngawetuang pemahaman miwah usul majeng anak maraga lanang. Nangis boya ja laksana sane sawai-wai kalaksanayang olih anak istri lan nenten ja mawastu anak istri punika pedih (Wolf ring Sofia, 2009:52). Antuk punika tangisan anak istri wantah ceciren kesadaran boya ja ceciren anak istri punika pedih antuk ka iwangannyane. Nangis wantah bentuk penyadaran mantuk anak lanang. Puniki wantah langkah awal mangdane anak istri prasida ngubah jagate nenten terus-terusan ka kungkung alih anak lanang sane madue peranan becik ring masyarakat (Sofia, 2009:52).
Yening usul saking anak istri punika nenten kapirengang olih anak lanang, ngranayang anak istri punika ngambil jalan tiosan minakadi nulak lan ngawetuang usul (Sofia, 2009:55). Anak istri dados ngawetuang usul mangda nenten terus dados objek peninandasan miwah kekerasan saking anak lanang.
b.      Sang Istri sane nulak lan ngawetuang usul ritatkala nolih kawentenan sane manutnyane iwang.
Kutipan ring cerpen sane mamurda Cekot:
“Mimih ratu Bli…. Dong ulian cekote abesik to Bli paling buka kene. Ento di paon liu ada cekot mara ibi tiang meli ulian ada diskon di supermarket. Buina suba daki keto cekote ento depang suba ilang.” Ngedesem Luh Sari nyautin pitakon kurenane.(Paragraf 6)
 Terjemahan:
“Aduh Abang….. masak karena sendok, abang sampai seperti ini. Itu banyak sekali sendok di dapur masih baru, baru kemarin saya beli di supermarket mumpung ada diskon. Toh juga sendok yang abang cari sudah kotor biarkan saja sendok itu hilang.” Merajuk Luh Sari menjawab pertanyaan suaminya. (Paragraf 6)
Manut kutipane punika Luh Sari nenten setuju yening kurenannyane setata nganggen cekot sane sampun daki punika ritatkala ngajeng. Parilaksana punika wantah sinalih tunggil laksana sane nyiriang rasa tresna lan sayangnyane ring kurenan ipun. Punika taler nenten becik yening ngajeng nganggen cekot sane sampun daki sinah dados ngawetuang penyakit. Nika awinan Luh Sari ngorahin kurenannyane mangda nganggen cekot sane anyar. Parilaksana Luh Sari punika nenten ja iwang yening sakadi feminisme, ring feminism puniki sang maraga istri dados ngawetuang usul majeng ring sang maraga lanang mangdane prasida eling antuk kaiwangannyane. Nenten ja sakadi dumun anak maraga istri wantah satinut tekening anak maraga lanang sane mangkin sampun dados ngawetuang usul lan anak lanang patut mirengang napi sane kabaosang olih anak istri punika. Puniki wantah ceciren rasa tresna lan sayang ring sajeroning kulawarga.
-          Kutipan:
“Yen nyak tuutanga kenehe sing misi nyampat kene padidi. Kadena aluh dadi anak luh ane ngoyong dogen jumah. Semengan ngepel, manting, nerik kanti nyampat padidian. Yen uling pidan ngalih pembantu sing kanti jangkeh kene awake nyemak gae. Mula anak muani kaku! Agetan Dek Ani ngelah kurenan, suba sugih buina polos, apa kenehne tuutanga, kanti cara ratu jumahne.”(Paragraf 21)
Terjemahan:
“Andai saja permintaankumau dituruti tidak perlu aku menyapu seperti ini. Dikiranyagampang menjadi seorang istri yang diam di rumah. Pagi-pagi sudah ngepel, nyuci, menyetrika samapi menyapu pun sendirian. Kalau dari dulu mau mencari pembantu mungkin tidak akan samapi letih begini aku bekerja. Dasar suami kaku! Beruntung sekali Dek Ani punya suami, sudah kaya, polos, apa yang diminta selalu dituruti, sampai seperti ratu dirumahnya.”(Paragraf 21)
Luh Sari sampun nenten seneng yening sabilang wai nyemak gae padidiane punika awinan ngorahin kurenane apanga ngrereh pembantu nanging kurenane tusing nyak. Punika wantah sinalih tunggil usul saking Luh Sari mangdane napi sane kakaryanin ring jumahne prasida gelis kakaryanin. Yening ring kulawarga mula anak istri sane ngambil pakaryan irika ring jumah. Driki Luh Sari sampun majanten ngawentenang perlawan antuk ngametuang usul majeng ring kurenane.
-          Kutipan cerpen sane mamurda Dadong Rimrim:
“I Sampian Mas ningeh bapane taen nyambat adan Dadong Rimrim mawisesa. Yen sing pelih, Bli Blegodawa adan bapane I Sampian Mas. Indayang takonang kema. Madak apang saja buka satuane.”(Pargraf 14)
Terjemahan:
“I Sampian Mas pernah mendengar ayahnya menyebutkan nama Dadong Rimrim yang sakti. Kalau tidak salah, Bli Blegodawa nama ayah I Sampian Mas. Coba tanyakan kesana. Mudah-mudahan benar seperti cerita yang disampaikan Sampian Mas.” (Paragraf 14)
Iriki Ayu Mas ngorahin panyamane I Kayun indik Dadong Rimrim, nikaina mangda nakenang majeng ring Bli Blegodawa bapane I Sampian Mas. Punika maka cihna Ayu Mas puniki wantah anak istri sane seneng matatulung tekening anak tiosan. Nenten ja wantah nrima keadaan kemanten nangging mautsaha nemuang jalan mangda prasida anake tiosan nemu karahayuan.